Projektowanie przyszłości to nie tylko przewidywanie trendów, ale też aktywne kształtowanie rzeczywistości. Obserwowanie trendów to nie sztuka wróżenia, lecz badanie powtarzających się schematów i świadome podejmowanie decyzji. W świecie pełnym niepewności kluczowe staje się krytyczne myślenie, ciekawość oraz umiejętność dostrzegania sygnałów zmian, które mogą wpłynąć na przyszłość społeczeństw, technologii i designu.

Jako projektanci i konsumenci mamy wpływ na to, w jakim kierunku podąży świat – i to właśnie od naszych wyborów zależy, czy przyszłość będzie bardziej zrównoważona, dostępna i inkluzywna.

Dlatego tak istotne jest, aby w procesie projektowania korzystać z wiedzy ekspertów, którzy potrafią dostrzegać te zmiany i nadawać im właściwy kierunek. Jedną z takich osób jest Katarzyna Andrzejczyk-Briks – historyczka sztuki, kuratorka i wykładowczyni w School of Form na Uniwersytecie SWPS w Warszawie, Collegium da Vinci w Poznaniu oraz WSB Merito w Szczecinie. Jako ekspertka w analizie trendów i sygnałów zmian, współpracuje z projektantami i firmami, pomagając im tworzyć rozwiązania dostosowane do ewoluujących potrzeb użytkowników. Współtwórczyni programu Dostępny Design, który popularyzuje wiedzę o uniwersalnym projektowaniu i dostępności. Wierzy, że design to nie tylko estetyka, ale także opowieść o nas samych – naszych aspiracjach, lękach i marzeniach. Artykuł powstał w oparciu o rozmowę Oli Meller z I DESIGN przeprowadzoną z Katarzyną, którą będziecie mogli odsłuchać już niebawem na naszych mediach społecznościowych.

Duch czasu i cykliczność trendów

Trendy są wynikiem głębokich zmian społecznych, a nie jedynie chwilowych kaprysów rynku. Często mówi się o "duchu czasu" (zeitgeist), który określa dominujące wartości, potrzeby i preferencje ludzi w danym okresie. Istnieje jednak pewna przewidywalność w sposobie, w jaki ludzie reagują na rzeczywistość – po okresach kryzysu pojawia się tęsknota za radością i ekspresją, a minimalizm ustępuje miejsca maksymalizmowi i zdobnictwu. To cykliczne podejście pozwala prognozować przyszłe zmiany, co jest kluczowe dla projektantów, firm i instytucji.

Technologia a społeczne akceptowanie zmian

Nowe technologie nie zawsze przyjmują się od razu – ich sukces zależy od akceptacji społecznej. Design musi dostosowywać się do rzeczywistości, w której działa, odpowiadać na aktualne potrzeby użytkowników i kulturowe zmiany. Nie wystarczy stworzyć innowacyjny produkt – musi on być zgodny z wartościami i aspiracjami społeczeństwa. Tak było z wieloma przełomowymi technologiami w przeszłości, które nie zostały przyjęte, ponieważ nie trafiły w odpowiedni moment historyczny lub nie odpowiadały na realne potrzeby ludzi. Poruszanie się w strefie miejskiej miał ułatwić nam pojazd Segway. Miał być przyszłością miejskiej mobilności, ale stał się raczej gadżetem dla turystów i ochroniarzy w centrach handlowych. Główne problemy? Wysoka cena, brak infrastruktury i niezbyt wygodna forma transportu na co dzień.

Randka w kinie bez wychodzenia z domu? W 2010 r. telewizory 3D miały zrewolucjonizować rynek i wywrócić życie kinomanów do góry nogami. Efekt? Niemal całkowicie zniknęły z rynku. Technologia była niedoprecyzowana, a sami odbiorcy nie mieli ochoty na zakładanie okularów 3D w domowym zaciszu. Można by wymieniać jeszcze więcej i więcej przykładów, ale… pomówmy o przyszłości.

Sztuczna inteligencja: rewolucja czy zagrożenie?

Jednym z kluczowych tematów współczesnej debaty o designie jest sztuczna inteligencja. Porównuje się ją do rewolucji przemysłowej – z jednej strony budzi nadzieje, z drugiej lęki.

"My już wiemy po tych wszystkich zmianach, że trudno jest zapobiec pewnym zmianom technologicznym – nie zawrócimy tego koła zmian”

 – mówi ekspertka. AI nie jest zwykłą maszyną, której działanie można łatwo przewidzieć, a jej rozwój budzi zarówno entuzjazm, jak i obawy. Nie jesteśmy w stanie jednoznacznie określić jej konsekwencji dla przyszłości, a nawet sami twórcy AI mają różne zdania na temat jej potencjalnego kierunku rozwoju.

Demokratyzacja kreatywności to jeden z efektów rozwoju AI – każdy, kto nie ma doświadczenia w projektowaniu, może dziś tworzyć treści wizualne, muzyczne czy tekstowe. Jednocześnie rośnie zapotrzebowanie na autentyczne, ludzkie elementy – rękodzieło, niedoskonałość, unikatowość.

"Możemy przewidzieć, że ludzie po okresie zdominowanym przez minimalizm zatęsknią za wzorami, kolorami i rękodziełem"

 – zauważa ekspertka. Trendy mogą istnieć w opozycji do siebie: obok postępującej cyfryzacji rozwija się ruch sprzeciwu wobec technologii, manifestujący się na przykład w powrocie do rzemiosła.

Trendy w projektowaniu: dostępność, biofilia i cyrkularność

1. Projektowanie dostępne dla wszystkich

Jednym z kluczowych trendów w designie jest projektowanie inkluzywne i dostępne dla osób z różnymi potrzebami. Coraz częściej przestrzenie, produkty i usługi uwzględniają różnorodność społeczną – od przestrzeni publicznych, przez muzea, aż po interfejsy cyfrowe. Rośnie świadomość dotycząca projektowania dla osób neuroatypowych, co wpływa na zmiany w architekturze i edukacji.

2. Biofilia i neuroestetyka

Drugim istotnym trendem jest projektowanie inspirowane naturą – biofilia. Ludzie coraz częściej poszukują połączenia z przyrodą, co wpływa na sposób aranżacji przestrzeni oraz wybór materiałów. Równolegle rozwija się neuroestetyka, czyli badanie wpływu otoczenia na samopoczucie człowieka.

"My od wieków jednak potrzebujemy pewnych tych samych rzeczy, tylko może inaczej je realizujemy"

 – podkreśla ekspertka. Nauka potwierdza, że intuicyjnie czujemy się lepiej w pewnych środowiskach, a projektowanie przestrzeni uwzględniających te aspekty staje się kluczowe.

3. Cyrkularność i innowacje materiałowe

Coraz większy nacisk kładzie się na cyrkularność, czyli projektowanie zgodne z zasadami gospodarki obiegu zamkniętego. Nie chodzi już tylko o tworzenie produktów, ale o myślenie o ich całym cyklu życia – od produkcji, przez użytkowanie, aż po recykling lub ponowne wykorzystanie materiałów. Choć zmiany w tej dziedzinie są trudne i powolne, są one nieuniknione i kluczowe dla przyszłości designu.

Przyszłość designu: humanizm czy pragmatyzm?

Z jednej strony projektanci muszą nadążać za trendami i zmianami społecznymi, z drugiej – przewidywać długoterminowe konsekwencje swoich działań. Design powinien nie tylko odpowiadać na potrzeby rynku, ale też kształtować lepszą przyszłość, w której będziemy chcieli żyć. Kluczowe pytanie brzmi: czy projektujemy dla człowieka, czy dla planety? Świat nadal jest bardzo antropocentryczny, ale coraz więcej projektantów zaczyna dostrzegać, że ich odpowiedzialność wykracza poza komfort użytkowników i obejmuje całą ekosferę.